Hoạt động
Tiếng đàn tính, lễ hội xuống đồng, nghề thủ công và những món ăn chỉ có ở vùng cao Cao Bằng.
Cao Bằng là nơi sinh sống của nhiều dân tộc: Tày, Nùng, Mông, Dao, Sán Chay, Lô Lô, Kinh… Người Tày và Nùng chiếm đa số, tạo nên bản sắc nhà sàn, hát Then, chợ phiên và ẩm thực đặc trưng của vùng.
Then là nghi lễ và nghệ thuật dân gian của người Tày, Nùng, Thái. Năm 2019, “Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam” được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đàn tính làm từ quả bầu khô; tiếng đàn quen thuộc với hầu hết bản làng Tày, Nùng ở Cao Bằng.
Lễ hội “xuống đồng” đầu năm của người Tày, Nùng, diễn ra trong tháng Giêng để cầu mùa màng tươi tốt, có trò ném còn, kéo co, múa sư tử và những làn điệu Then, Sli, Lượn.
Hương Phia Thắp, rèn Phúc Sen, giấy bản của người Dao Tiền, dệt thổ cẩm, nhuộm chàm… những nghề được giữ qua nhiều đời.
Con người, nghề thủ công và phong cảnh vùng non nước Cao Bằng.
Ảnh: tư liệu do tác giả đề án cung cấp. Vui lòng không sử dụng lại khi chưa được phép.
Người Tày và Nùng chiếm khoảng 70% dân số tỉnh; mỗi dân tộc có một sắc áo riêng.
Phụ nữ mặc áo dài chàm xẻ tà đến bắp chân, đội khăn, đeo khăn “mỏ quạ” và trang sức bạc, giản dị mà thanh lịch.
Áo chàm sẫm, ít hoa văn; áo phụ nữ Nùng An có năm thân, nam giới khoác miếng đệm vai “vi cun” để gánh hàng. Vải tự nhuộm chàm được coi là màu bình an.
Áo chàm và đen trang trí đồng bạc, phụ nữ đội khăn trắng; trên áo thêu hình con chó cách điệu gắn với truyền thuyết Bàn Vương. Nổi tiếng với nghề in hoa văn bằng sáp ong và chạm bạc.
Nền áo đen điểm đỏ rực, áo dài quá gối với hai chuỗi bông đỏ, khăn quấn đầu dài tám sải.
Váy xòe bằng vải lanh dệt tay nhiều màu sắc.
Phụ nữ mặc áo chàm ngắn, tay áo ghép nhiều dải màu, khăn đội thêu và đính cườm.
Áo chàm dài đến gối viền đỏ, thắt lưng đỏ đính đồng xu và hoa bạc tám cánh.
Ảnh: Bùi Tuấn Hùng
Ảnh: Bùi Tuấn HùngPhong tục
Chợ phiên họp theo ngày âm lịch cố định, mỗi chợ khoảng 6 phiên mỗi tháng vào những ngày cùng chữ số cuối (ví dụ đuôi 1, 6 là ngày 1, 6, 11, 16, 21, 26 âm lịch), họp từ sáng sớm và thường vãn trước trưa. Lịch có thể thay đổi, nên hỏi lại chủ nhà trước khi đi.
| Vùng | Chợ (ngày âm lịch) | Có gì đặc biệt |
|---|---|---|
| Phía Bắc | Nước Hai (3, 8) · Cao Bình (5, 0) · Nà Rị (4, 9) · Nà Giàng (1, 6) · Bản Giới (5, 0) · Sóc Hà (2, 7) · Tổng Cọt (2, 7) | Nước Hai là chợ lớn nhất, bà con mua bán bằng tiếng Tày; Nà Giàng nhiều người Mông |
| Phía Tây | Nguyên Bình (3, 8) · Tĩnh Túc (5, 0) · Nà Bao (4, 9) · Phai Khắt (2, 7) · Phia Đén (1, 6) | Nhiều người Dao Đỏ, Dao Tiền; đồ bạc, thổ cẩm, vải in sáp ong, nấm hương, mật ong, miến dong |
| Phía Đông | Quảng Uyên (1, 6) · Háng Chấu (3, 8) · Trùng Khánh (5, 0) · Pò Tấu (1, 6) · Pò Peo (4, 9) · Thông Huề (2, 7) | Giấy bản, hương, vải chàm, đồ rèn, đồ đan lát, bánh khảo, tương, đậu phụ chao |
Ảnh: Bùi Tuấn HùngĐến giữa năm 2024, Cao Bằng có 21 làng nghề truyền thống. Những nơi dưới đây đón khách xem và thử làm.
Xã Quảng Uyên · hơn 50 hộ Nùng An làm hương thủ công trên 100 năm, sân phơi hương xòe như hoa; khách thử se hương.
Xã Quảng Uyên · nghề rèn Nùng An Phúc Sen là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (2019); khách xem lò rèn, thử quai búa.
Xã Quảng Uyên · khoảng 65 hộ Nùng An làm giấy từ vỏ cây mạy sla; khách tự xeo một tờ giấy.
Xã Hạnh Phúc · ngói đất nung làm tay, lợp xen ngửa – úp; khách thử nặn ngói.
Xã Hà Quảng · Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (2023), hơn 20 mẫu hoa văn; khách thử kéo sợi, dệt.
Xã Tam Kim, Hoa Thám cũ · vẽ sáp ong lên vải, nhuộm chàm nhiều lần; khách thử vẽ sáp, thêu vài mũi.
Vùng Nguyên Bình · trang sức bạc chạm tay bằng hàng chục loại đục; một bộ trang sức cô dâu làm mất khoảng một tháng.
Xã Phúc Hòa · 95 hộ nấu mật mía thành đường phên, nhộn nhịp nhất trước Tết.
Ghé chợ trung tâm tỉnh vào buổi sáng để ăn bánh cuốn, mua hạt dẻ và lạp sườn hun khói làm quà.
Vịt nhồi lá mác mật và gia vị, quay trên than hồng đến khi da giòn, thơm đặc trưng.
Bánh mỏng, mềm, ăn với bát canh xương nóng chứ không chấm nước mắm, là bữa sáng quen thuộc của người Cao Bằng.
Món trộn mát lạnh gồm bánh phở, thịt quay, gan, lạc rang, khoai môn chiên, rưới nước sốt chua ngọt.
Thịt ba chỉ hấp cách thủy nhiều giờ với khoai môn, mềm tan, thường có trong mâm cỗ ngày lễ, Tết.
Đặc sản mùa thu, hạt to, bùi và ngọt; rang, luộc hoặc hầm cùng gà đều ngon.
Bánh trôi nhân đường thả trong nước gừng nóng, ăn ấm bụng những ngày se lạnh.
Bột nếp rang nén khuôn gỗ, nhân lạc, đường, mỡ phần; quà Tết quen thuộc của Trùng Khánh.
Cốm nếp non gói khuôn lá cọ của người Tày Ngọc Côn, luộc 2 – 3 giờ, chỉ làm dịp lễ, cưới cuối thu đầu đông.
Nhuộm hoàn toàn bằng nguyên liệu tự nhiên: gạo lứt đỏ, lá cẩm, hoa đậu biếc, khoai lang tím, lá dứa.
Bánh tự tráng phơi khô rồi cắt sợi, chan nước xương, ăn với thịt quay.
Có chỉ dẫn địa lý, chín khoảng tháng 9 – 11; ăn rang, luộc hoặc làm cốm, xôi.
Mắc khuổi tháng 3 – 4, măng rừng tháng 7 – 8, rau dớn và ốc đá mùa mưa.
Lễ hội và mùa đẹp trong năm
Bè tre, trekking, chợ phiên
Điểm đến tiêu biểu
Năm khu vực nghỉ chân
Bản tin
Lễ hội sắp diễn ra, mùa đẹp và gợi ý hành trình mới, gửi thẳng đến hộp thư của bạn.
Bấm vào một nhóm để xem câu hỏi, bấm câu hỏi để hỏi trợ lý.
Trợ lý có thể trả lời chưa đầy đủ; vui lòng kiểm tra thông tin chính thức trước khi đi.